Tiến Lên Miền Nam Cho Người Mới: Thứ Tự Lá, Chặt Heo Và Tới Trắng Ngày Tết

Tiến Lên Miền Nam Cho Người Mới

Chiều mùng Một, khách khứa về bớt, cả nhà trải tấm nệm mỏng giữa phòng khách, kê thêm cái bàn thấp, thế là có chiếu tiến lên. Trò này gần như ai ở miền Nam cũng biết, từ đứa cháu học lớp bốn tới ông bà. Nhưng người mới ngồi vào thì hay lúng túng ở mấy chỗ: lá nào lớn, đánh kiểu gì, chặt heo ra sao. Phần dưới gom lại luật phổ biến của tiến lên miền Nam. Mỗi nhà, mỗi xóm có thể thêm bớt vài luật, nên cứ coi đây là khung để bàn với nhau trước khi chia bài.

Bộ bài, số người và thứ tự lá

Tiến lên dùng bộ bài tây 52 lá, chơi từ hai đến bốn người, mỗi người 13 lá. Chơi ít hơn bốn người thì phần bài dư để úp, không dùng tới.

Thứ tự lá từ nhỏ đến lớn là 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, J, Q, K, A và cuối cùng là 2. Lá 2 được gọi là heo, lớn nhất bộ. Khi hai lá cùng số, người ta so chất theo thứ tự bích nhỏ nhất, rồi chuồn, rô, và cơ lớn nhất. Vậy lá nhỏ nhất cả bộ là 3 bích, lá lớn nhất là heo cơ.

Ván đầu tiên, theo luật phổ biến, ai có 3 bích thì đánh trước và lượt đầu phải có lá 3 bích. Từ ván sau, người thắng ván trước được ra bài trước.

Các kiểu đánh: rác, đôi, sám, sảnh và đôi thông

Người ra bài chọn một kiểu. Người kế tiếp, đi theo chiều ngược kim đồng hồ, phải đánh cùng kiểu và lớn hơn mới được chặn, không thì bỏ lượt. Kiểu đánh gồm có:

  • rác, tức một lá lẻ;
  • đôi, hai lá cùng số, ở tiến lên miền Nam không cần cùng màu;
  • sám, ba lá cùng số;
  • sảnh, từ ba lá có số liên tiếp trở lên, không được chứa heo;
  • đôi thông, từ ba đôi có số liên tiếp trở lên.

So hai bộ cùng kiểu thì nhìn lá lớn nhất trong bộ. Sảnh 5, 6, 7 mà lá 7 là cơ sẽ lớn hơn sảnh 5, 6, 7 có lá 7 bích.

Một lượt bài kéo dài tới khi không ai chặn được nữa. Người đánh sau cùng được ra bài mới với kiểu tùy ý. Ai đã bỏ lượt thì không được chen vào lại cho tới lượt bài mới. Ai hết bài trước thì về nhất.

Chặt heo: luật dễ gây cãi nhất

Heo lớn nhất, nhưng không phải bất khả xâm phạm. Theo luật phổ biến, ba đôi thông chặt được một heo. Tứ quý, tức bốn lá cùng số, chặt được heo lẻ, nhiều nơi cho chặt luôn đôi heo và ba đôi thông. Bốn đôi thông thì chặt được đôi heo lẫn tứ quý.

Người bị chặt thường bị phạt, người chặt được thưởng, mức thưởng phạt thì mỗi nhà một kiểu. Có nhà còn cho “chặt chồng”, tức chặt lại bộ vừa chặt mình bằng một bộ lớn hơn. Chỗ này cãi nhau nhiều nhất.

Thống nhất trước đi.

Cuối ván, người về bét mà trên tay vẫn còn heo hay còn hàng như tứ quý, đôi thông thì gọi là “thối”, thường bị phạt thêm. Vì vậy cầm heo mà giữ khư khư tới cuối chưa chắc đã lợi.

Tới trắng là gì

Tới trắng là thắng ngay khi vừa chia bài xong, không cần đánh lá nào. Luật phổ biến tính các trường hợp: có tứ quý heo, có sảnh rồng từ 3 tới A, có sáu đôi bất kỳ, có năm đôi thông. Một số nơi thêm trường hợp cả 13 lá cùng màu đỏ hoặc cùng màu đen. Ván đầu tiên, nhiều nhà còn có luật tới trắng riêng, như tứ quý 3.

Gặp tới trắng thì hiếm. Nhưng cả nhà nên biết luật để lỡ có ai cầm sảnh rồng thì khỏi tranh cãi là có được tính hay không. Muốn đối chiếu thêm các biến thể, trang tiến lên trên Wikipedia tiếng Việt có bảng tóm tắt khá rõ, cả điểm khác giữa tiến lên miền Nam và miền Bắc.

Các trò bài dân gian như tiến lên giờ cũng có bản online. Sunwin Bayern cũng cung cấp các trò đánh bài đổi tiền, chỉ dành cho người từ 18 tuổi trở lên và cần chơi có trách nhiệm.

Mẹo cho người mới và chuyện chỗ ngồi ngày Tết

Người mới hay mắc một lỗi: đánh heo quá sớm để giành lượt. Heo nên giữ cho lúc cần chặn sảnh dài hoặc khi chỉ còn vài lá. Rác nhỏ thì đẩy ra sớm, vì cuối ván cầm một lá 3 lẻ rất khó thoát. Thử đếm xem heo đã ra mấy con, đôi nào còn trên bàn.

Còn chỗ ngồi, chơi lâu trên sàn gạch dễ mỏi lưng và lạnh chân, nhất là với ông bà. Một tấm nệm mỏng hoặc vài chiếc gối tựa làm buổi chơi dễ chịu hơn nhiều. Bàn thấp vừa tầm tay giúp xòe bài không phải cúi. Đèn trần sáng đủ để ai cũng nhìn rõ chất bài, đỡ cảnh đánh nhầm chuồn thành bích.

Chơi xong, gấp nệm, dẹp bàn. Năm sau lại trải ra.